Historia pasjansa

Historia pasjansa, a przynajmniej historia wielu z nich, do dziś pozostaje tajemnicą, mimo że tysiące miłośników tej gry karcianej próbowało dokopać się do jej początków. W przypadku gier, które pojawiły się dopiero w drugiej połowie XX wieku, łatwiej prześledzić ich rozwój aż do twórcy, ale dla gier znacznie starszych ślady są trudniejsze do zobaczenia. A jednak nie wszystko jest zagadką. Tu i ówdzie są fragmenty informacji, które pomagają nam uzyskać lepszy obraz pochodzenia tych ulubionych gier karcianych.

Pochodzenie pasjansa

Uważa się, że pasjanse pojawiły się po raz pierwszy pod koniec XVIII wieku w Europie, a historycy wciąż dyskutują między Skandynawią a Europą Wschodnią jako miejscem narodzin. Tak czy inaczej, te gry karciane stały się po raz pierwszy szeroko popularne w XIX wieku we Francji, a pod koniec tego stulecia rozprzestrzeniły się do Wielkiej Brytanii i Niemiec. 

Z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych i Kanady, gra znana jest na świecie jako Patience – nazwa pochodzi od francuskiego słowa o tej samej pisowni i znaczeniu. Powód jest prosty: te rodzaje gier karcianych uważano za ćwiczenie cierpliwości. Nawet w Ameryce Północnej wybrana nazwa, Solitaire, też pochodzi z francuskiego i oznacza samotny lub sam – trafna nazwa, biorąc pod uwagę, że to gry dla jednej osoby.

Klondike

Klondike to najbardziej popularna wersja pasjansa. Tak bardzo, że termin pasjans używany samodzielnie zwykle odnosi się do tej konkretnej gry.

Jak w niemal wszystkich innych wersjach pasjansa, pochodzenie Klondike jest też skomplikowane. Powszechnie przyjmuje się, że gra pojawiła się po raz pierwszy pod koniec XIX wieku w regionie o tej samej nazwie w Kanadzie. Poszukiwaczom złota z tego obszaru, którzy stali się sławni podczas gorączki złota, tradycyjnie przypisuje się stworzenie Klondike lub przynajmniej wprowadzenie zmian, które uczyniły go tak popularnym.

Inna teoria głosi, że grę stworzył Richard Canfield, który włączył ją do swoich kasyn, co przez pewien czas doprowadziło do nadania grze nazwy Canfield. Canfield w swoich kasynach używał jednak nazwy Klondike, co osłabia tę teorię. Co więcej, mniej więcej w tym samym czasie popularna stała się też nazwa Canfield, związana z innym pasjansem, znanym w Wielkiej Brytanii jako Demon, co mogło prowadzić do pewnego zamieszania z wersją Klondike.

Historii Pasjansa Klondike nie da się dokończyć bez wzmianki o włączeniu go do Microsoft Windows 3.0 w 1990 roku. Wybuch popularności był tak imponujący, że historia komputera osobistego i pasjansa splotły się ze sobą w tym momencie.

Spider Solitaire

Historia Spider Solitaire wydaje się jeszcze bardziej tajemnicza niż jego poprzednika. Pierwsza wzmianka o grze znajduje się w książce z 1917 roku “Culbertsons Card Game Complete with Official rules”, napisanej przez słynnego brydżystę Ely Culbertsona. Nie jest jasne, czy to on może być wynalazcą, czy po prostu opisał zasady pasjansa, który już wtedy był znany.

Pierwsza wzmianka o Spider Solitaire takim, jaki znamy dzisiaj, pojawia się dopiero w 1949 roku. Mniej więcej w tym samym czasie ujawnia się też historia nazwy. “Spider” w nazwie pochodzi od 8 fundamentów, które gracze muszą zbudować, by wygrać – osiem, jak liczba nóg większości pająków.

Po 1949 roku gra znowu zniknęła z radaru, by ostatecznie powrócić w 1998. W tym roku Spider Solitaire został po raz pierwszy włączony do oprogramowania Microsoft Windows i dotarł do szerszej publiczności na świecie. Stał się natychmiastowym sukcesem, dzięki czemu dziś jest drugim najbardziej popularnym i granym pasjansem, ustępując tylko klasycznemu Klondike.

FreeCell

Historia FreeCell jest zauważalnie jaśniejsza niż Spidera, choć pochodzenie jest wciąż dyskutowane. Wielu uważa, że ta gra karciana jest zainspirowana znacznie starszą grą zwaną Eights Off, w której gracze mieli osiem wolnych komórek pomagających w przesuwaniu kart. Ta stara gra rozwinęła się następnie w Baker’s game, pasjans, którego jedyną różnicą w stosunku do FreeCella, w którego gramy dziś, jest to, że sekwencje budowano według koloru, a nie z przeplatającymi się kolorami.

W 1945 roku szwedzka książka “Världens bästa patienser och patiensspel” (Najlepsze pasjanse i projekty pasjansa na świecie) opisała grę zwaną Napoleon in St. Helen (nie mylić z grą o tej samej nazwie znaną dzisiaj), która już wyraźnie przypominała FreeCella. W rzeczywistości miała tylko dwie różnice: ostatnie cztery karty z talonu rozdawano do wolnych komórek zamiast na tableau, a puste miejsce na tableau można było wypełnić tylko królami.

Zarówno Baker’s game, jak i szwedzki Napoleon in St. Helen wydają się odpowiednimi prekursorami współczesnego FreeCella, ale pozostaje tajemnicą, czy obie były niezależnie zainspirowane przez Eights Off, czy też pan C. L. Baker znał już szwedzki wariant.

Wiemy jednak, że to Baker’s game wpłynęła na twórcę FreeCella: Paula Alfille’a.

Studiując matematykę stojącą za Baker’s game, Alfille postanowił budować sekwencje na tableau z przeplatającymi się kolorami, co zwiększało wygrywalność gry. Aby kontynuować swoje badania, w 1978 roku stworzył pierwszą wirtualną wersję gry przy użyciu języka programowania Tutor dla edukacyjnego systemu komputerowego PLATO i nazwał ją Free Cell.

Ogromny sukces gry musiał jednak czekać do lat 90. Jim Horne, pracujący dla Microsoftu, poznał grę dzięki systemowi PLATO i stworzył wersję do implementacji w oprogramowaniu Windows. Gra najpierw została włączona do specjalnych wydań oprogramowania od 1992 roku. Ostatecznie znalazła się w oprogramowaniu Windows 95 i dotarła do każdego domu i biura z komputerem.

Inne pasjanse

Jako najbardziej popularne pasjanse, historia Klondike, Spidera i FreeCella była przedmiotem zainteresowania wielu fanów i historyków. A jednak ich pochodzenie, jak wspomniano powyżej, pozostaje w dużej mierze niejasne.

Znalezienie korzeni wielu pasjansów okazało się niemal niemożliwe, czy to dlatego, że nie istnieją żadne odniesienia do gier, czy też istniejące są sprzeczne, czy też zostały przekształcone, by uczynić gry z jakiegoś powodu bardziej interesującymi.

Dobrym przykładem tego ostatniego jest gra Napoleon at St. Helena, znana też jako Forty Thieves. Czy naprawdę możliwe, że Napoleon był jej twórcą? Czy to prawda, że spędzał dni na zesłaniu, zajmując się niczym innym jak tym pasjansem? Brak dowodu na coś przeciwnego, ale też niczego, co wyraźnie potwierdzałoby te twierdzenia. 

Niewiele pasjansów ma prostą historię. Tripeaks został na przykład wynaleziony w 1989 roku przez Roberta Hogue’a. Baker’s Dozen (nie mylić z Baker’s game, prekursorem FreeCella) został po raz pierwszy opublikowany w 1883 roku przez Dicka. Ale to wyjątki.

Nawet nowsze warianty pasjansa są czasem trudne do prześledzenia do swoich początków. Addiction jest na przykład stosunkowo nowym dodatkiem do rodziny pasjansów, a jednak znalezienie jego twórcy okazuje się herkulesowym zadaniem.

Ostatecznie ciekawe może być poznanie historii pasjansa, ale nic nie zastąpi przyjemności grania w nie. Dobrej zabawy podczas mierzenia się z tymi grami karcianymi i obserwuj nowe odkrycia dotyczące ich pochodzenia.